Pierre Regout

In 2007 hield aardewerkfabriek Sphinx het na 173 jaar voor gezien in het centrum van Maastricht. De fabriek werd voor het grootste deel gesloopt. Het betekende een geweldige verandering voor de noordelijke binnenstad. Om dat moment te memoreren maakte ik dat jaar aan de gevel van het HuismethetHandje een kunstinstallatie waarin groot-industrieel Petrus Regout (1801-1878) de hoofdrol speelde. De mateloze trots waarvan Regout graag blijk gaf inspireerde me het sterkst. Trots was hij op het resultaat van ondernemerschap, zijn industriële koninkrijk. Hij materialiseerde dat succes door middel van rijk opgesmukte landgoederen, stadspaleisjes, arbeidershuisvesting en uiteraard de fabrieken zelf.

De rijkversierde ornamenten van landgoederen als Petite Suisse, Vaeshartelt of het 'Hooghuis' aan de Boschstraat in Maastricht waren echter vaak op typisch negentiende eeuwse wijze uitgevoerd: stucwerk en hout waren geliefde materialen. Langdurig waren ze niet bestand tegen weer en wind. Als een probleem werd dat allerminst ervaren. Regout en de zijnen gingen er vanuit dat de deftige panden al snel verbouwd, veranderd of vervangen zouden worden. Het woord verandering stond vanaf het begin van de industriële revolutie voor vooruitgang. Tot op de dag van vandaag wordt stilstand als achteruitgang ervaren, hoewel daar op velerlei terrein inmiddels grote vraagtekens bij gezet kunnen worden.

Tekenen op groot formaat is niet mijn grootste talent. Daarom voerde ik de basis voor Regout & les ouvriers als een tweetal kleine, geaquarelleerde portretten van de groot-industriëel. Ze zijn op hoge resolutie gescand en op groot formaat gereproduceerd als onderdeel van de installatie, die verder bestond uit twee opvallende 'ornamentele' lantaarns.
Eind 2007 is Regout & les ouvriers van de gevel van het HuismethetHandje verwijderd. De portretten en lantaarns verdwenen in vochtige kelders en stoffige zolders. De lantaarns kregen uiteindelijk een tweede leven aan de gevel van een poppentheater in Antwerpen. De portretten zijn uiteindelijk...  op hun oorspronkelijke plaats teruggekeerd! Sinds een paar maanden laten ze de gevel van het HuismethetHandje weer vertellen over de fascinerende sociale historie van de buurt rond de Boschstraat.

Ons HuismethetHandje vindt u in Maastricht, Achter de Barakken 35. Voor meer over het HuismethetHandje zie www.huismethethandje.blogspot.com. De bovenste foto geeft een beeld van de oorspronkelijke installatie, daaronder een van de twee portretten van Regout, en onderaan de gevel van het HuismethetHandje zoals die nu oogt.

Meerssenhoven

In Nederland is 2012 een themajaar over 'historische buitenplaatsen'. Een van de activiteiten is de unieke, reizende tentoonstelling Het grootse verkleind. Uniek, omdat de expositie helemaal bestaat uit maquettes van historische buitenplaatsen, landgoederen en kastelen. De tentoonstelling biedt de uitzonderlijke mogelijkheid om meer dan veertig Nederlandse buitenplaatsen uit alle provincies op één dag van dichtbij te bekijken. Op 26 mei is in Kasteel Keukenhof te Lisse de expositie officieel geopend. Momenteel zijn de miniaturen te zien in kasteel Geldrop. Begin september reizen ze naar landgoed Beeckestijn in Velsen.
Voor de tentoonstelling vervaardigde ik een vrij werk over buitenplaats Meerssenhoven bij Maastricht. Zoals gebruikelijk bij de meeste van mijn maquettes is het een mengeling van figuratieve en abstracte elementen. De gebouwen heb ik op miniaturistische wijze gedetailleerd uitgevoerd in lindenhout. Ook is de plattegrond van de formele tuin te ontdekken. Maar het model laat meer dan alleen de zichtbare werkelijkheid zien. Er wordt ook een verhaal mee verteld. Het verhaal van de buitenplaats die omstreeks 1744 vorm kreeg op een bijzondere plek, daar waar de vallei van de Maas overgaat in la grande plaine hollandaise, de grote Hollandse laagvlakte. Het huis Meerssenhoven is op het noordwesten gericht en kijkt daardoor als het ware uit op dat vlakke Nederland. Dat denkbeeldige uitzicht is in de maquette zichtbaar gemaakt met abstracte lijnen die vloeiend en recht verlopen. Ook de Franse titel On regarde les lignes droites de la grande plaine hollandaise (men kijkt naar de rechte lijnen van de grote Hollandse laagvlakte) vertelt erover.

De foto's geven een beeld van On regarde les lignes droites de la grande plaine hollandaise, al blijft het moeilijk om de fijne details met voldoende scherpte te fotograferen.

Le maquettiste

Zo noem je in het Frans een maquettebouwer. Het rijmt niet toevallig op het woord artiste, kunstenaar. De kunstdiscipline van de verkleinde miniatuurwereld is een zeldzame. Maar wel één van de oudste en meest omvattende. In de prehistorie werden er al modellen gemaakt van ossen en ander vee, in het oude Egypte waren het kunstwerken die meegingen in het graf, de Chinese beschaving bracht ongelooflijke miniatuurkunst voort in een tijd dat we elkaar in Europa nog met knotsen te lijf gingen; een bouwmeester uit de oudheid liet in het Nationaal Museum in Libanon een schitterend stenen model na van een theater. Letterlijk uit het jaar nul. En de maquettemakers die twee eeuwen lang werkten aan de beroemde verzameling stadsmaquettes van het Musée des Plans-Reliefs in Parijs werden in hun tijd zonder aarzeling aangeduid als artistes. Het zijn maar een paar voorbeelden.

En zouden foto's ook niet beschouwd moeten worden als verkleinde werkelijkheden?

De adembenemend mooie foto's die fotograaf Johannes Timmermans maakte van mijn vingers als maquettiste zijn zonder twijfel kunstwerkjes op zichzelf. Ze verkleinen de miniatuurwereld niet maar leggen er juist het spreekwoordelijke vergrootglas op. Hij maakte de serie voor de tentoonstelling 'Het grootse verkleind', die van 8 juli t/m 2 september 2012 in kasteel Geldrop te zien is. In groots afgedrukte vorm zullen de foto's daar mijn werk Regarder la grande plaine hollandaise illustreren.

La lampe-insecte

La banquette was het eerste object van de reeks die de installatie PourToujours: HuisjeBoompjeBeestje gaat vormen. De Lampe-Insecte is het volgende werk in dat kader. Net als in de banquette hebben we ook daarin technieken toegepast die voor ons beiden nieuw waren. Aurore Halpert heeft de vleugels in fijnzinnig kantwerk uitgevoerd, de andere delen van het Insecte voegde ik eraan toe in soldeerwerk van zilverdraad met een doorsnede van een kwart millimeter. De bewegingen die l'insecte tot steun dienen bestaan uit wat zwaarder messingdraad. Het draadwerk oogt nog wat 'metalig', na verloop van tijd bereikt het zijn bedoelde kleuren: het zilver wordt zwart, de soldeerverbindingen grijs en het messing bruin.  La lampe is uitgevoerd in glas, hout en light emitting diodes, beter bekend als 'leds'. Zoals gebruikelijk in mijn werk vormt de aansluittechniek deel van het werk.

PourToujours: HuisjeBoompjeBeestje wordt gerealiseerd in het Theater aan het Vrijthof in Maastricht. De vernissage is voorzien in januari 2013. De installatie zal ook benut worden door een tweetal vertelkunstenaars.

Le Jardin Extraordinaire

1500 inwoners. Dat is de gemeente Perrusson, in het Franse departement Indre-et-Loire. Zeshonderdvijftig kilometer noordelijker ligt Maastricht met haar 121000 inwoners. Maastricht is dus tachtig keer zo groot. Maar ook in Perrusson is internet, kijkt men tv, luistert naar de radio en leest kranten. En daarin beheersen koffiehops en drugsrunners al jaren de berichtgeving. Zoals overal in Frankrijk. De magie van het Verdrag van Maastricht is uitgewerkt. Tijd voor iets nieuws om Maastricht weer een positief imago in het Franse land te geven.

(Mijn miniatuurtekeningen dus. Foei! Wat een onbescheidenheid!)

Sorry. Ik bedoel natuurlijk de kandidatuur van Maastricht voor de titel Europese Cultuurhoofdstad in 2018. Tot mijn verbazing was de organisatie van de openlucht-expositie 'Le Jardin Extraordinaire' er heel trots op een kunstenaar binnen te hebben gehaald die uit Maastricht kwam. Juist omdat de stad zich kandidaat heeft gesteld voor die prestigieuze cultuurhoofdstad-titel. Dus ben ik voor de organisatie, behalve exposerend deelnemer ook een cultuurdrager van mijn eigen stad.

De Maastrichtse cultuurwethouder Jacques Costongs wilde daar wel bij assisteren. En daarom staat hij nu, al bladerend in het bidbook VIA2018 op de homepage van de gemeente Perrusson. Hij poseert voor zijn dagelijkse werkplek, het historische stadhuis van Maastricht. Naast hem hangt het kleurige affiche van Le Jardin Extraordinaire. Nee, het is er echt niet in gefotoshopt. En ik kan het weten, want ik heb zelf het affiche met gemeentelijke plakband opgehangen en de foto gemaakt. Kijk zelf:
www.perrusson.fr

Ik neem deel aan Le Jardin Extraordinaire met een reeks tekeningen als samenhangend werk onder de titel Le Corne du Cornucopianisme. De tekeningen stellen de vraag aan de orde of genieten van de spreekwoordelijke 'hoorn des overvloeds' al dan niet verkeerd is. Het is echter wel even rijden om mijn bijdrage aan Le Jardin Extraordinaire te kunnen bekijken. Voor iedereen die daar zin in heeft, onderweg in Frankrijk door de prachtige Touraine komt of een ommetje wil maken tijdens zijn vakantie: www.lejardinextraordinaire.com. Het is een kwalitatief hoog, maar toch luchtig en zomers evenement, dus très sympa!

Kritiek is een vorm van respect

Mijn werk wordt, vaak al jarenlang, vrij intensief gevolgd door een tiental mensen. Ze zijn heel verschillend en ze kennen elkaar niet. Maar één eigenschap delen ze: het zijn heel kundige en kritische volgers met een enorme passie voor authenticiteit in de beeldende kunst. Ze vormen mijn belangrijkste publiek, omdat ze mijn werk op open wijze benaderen en me zonder omhaal durven te betrekken in hun kritische bemerkingen. Altijd zijn die opbouwend van aard.

Met enige regelmaat kopen ze een tekening of object aan voor hun verzameling. Vaak nadat het gedeeltelijk, of zelfs helemaal opnieuw is ontstaan naar aanleiding van hun kritiek. Niet dat ze verwachten dat ik dans naar hun opdrachtgevende pijpen. Verre van dat. Mijn critici schrijven het begrip creatieve vrijheid met hoofdletters.

Een van hen heeft een paar weken terug een middag uitgetrokken om in alle rust een groot aantal mappen en dozen met tekeningen door te nemen. Zijn blik bleef tot mijn grote verrassing rusten op een kleine serie houtskooltekeningen. Deze werkjes uit 2008 vormen buitenbeentjes omdat ik niet vaak werk met houtskool. Het laat zich aflezen aan de manier waarop deze tekeningen zijn gemaakt. Alsof ik geen houtskool maar een potlood in de hand had.

Het oog van deze 'vaste volger' die de houtskooltekening l'Homme ontdekte en onmiddellijk aankocht viel ook op twee andere werkjes. Ik beeld ze in dit bericht af in hun nieuwe schuifdoos-inlijstingen waarin ze mijn atelier verruilden voor hun nieuwe thuis. Een thuis temidden van een privéverzameling die tot een van de meest bijzondere in de wijde omtrek moet behoren.

Waarom ik geen naam noem? Niet alles hoeft op straat te liggen. En dat geldt ook voor internet.

Paneeltjes en een oorkonde

'Autonome kunst bestaat niet'. Zo noemde ik een van de berichten op deze weblog een keer. Het is mijn mening, en die is uiteraard voor discussie vatbaar. Hoe het ook zij, ik werk met evenveel plezier aan een groots, vrij werk als een heel kleine opdracht voor toegepaste vormgeving. In die laatste categorie passen de twee informatiepaneeltjes die ik ontwierp voor de kerk van het Maastrichtse dorp Wolder. In het portaal van deze neogotische parel worden twee bijzondere objecten permanent geëxposeerd. Het zijn een maquette van de kerk en een beeldje van de beroemde musketier d'Artagnan. Hij vond wellicht hier zijn laatste rustplaats in 1673.
De paneeltjes zijn aan één zijde 'open'; de andere drie zijden zijn voorzien van een dunne natuurstenen lijst. De vakmensen van natuursteenbedrijf Jac de Groot in Maastricht wilden wel eens proberen hoe dun ze een strook Naamse steen konden zagen. Ze kwamen tot een dikte van 10 mm, dunner dan een doosje lucifers.

De paneeltjes worden officiëel 'in gebruik genomen' op 24 juni 2012. Die dag wordt ook een 'Chambellan d'Honneur' benoemd, een ceremoniële titel van de Harmonie Sint Petrus-en-Paulus. Als bijkomend werkje maakte ik daar een soort van oorkonde voor. Ik word wel geacht me de naam van de persoon in kwestie niet voortijdig te laten ontglippen zodat die op de afbeelding hierboven met digitaal wit is weggepoetst.

Torentje de Gulden

Ik ben Torentje de Gulden. Zo staat het op het nieuwe bordje bij de deur. Torentje de Gulden maakt deel uit van Château Neercanne, een stijlvol landgoed dat je eerder in de Franse Loirestreek zou verwachten dan in de buurt van Maastricht. In 1698 werd het naar ideeën van Daniel Wolf, baron Van Dopff ingebed in de bosrijke hellingen van het paradijselijk mooie Jekerdal. Latere kasteelheren voegden nog een aantal elementen toe, waaronder twee opvallende, achtzijdige paviljoens die het hoogste terras markeren. Het noordelijke paviljoen leidde lange tijd een wat slapend bestaan, ondanks het fabelachtig mooie uitzicht dat de bezoeker vanuit het gebouwtje heeft. Om het te betrekken bij de bruisende restaurantwereld die Neercanne is, nodigde directeur Harkema me uit een creatief en eigenzinnig ontwerp voor het interieur te maken.

Het pure karakter van het interieur, waar mergelstenen wanden, oude betimmeringen en het unieke uitzicht over het Jekerdal de boventoon voeren vormde het uitgangspunt voor de vormgeving en de kleur- en materiaalkeuze. Pure grondstoffen als vurenhout en vlakglas voeren de boventoon. Met het wit, geïnspireerd op het tafellinnen, als klein maar kenmerkend accent.

De museale onderdelen van Torentje de Gulden zijn ook in ons atelier vervaardigd. Het zijn luchtige, decoratieve werken waarop een beeld wordt geschetst van 60 jaar Brand UP-bier, 60 jaar restaurant Château Neercanne, en de 'Eurotop' die in 1992 resulteerde in het Verdrag van Maastricht. Daarmee werd het opgaan van de Nederlandse Gulden in de Euro bezegeld. Koningin Beatrix bood haar belangrijke gasten tijdens de topconferentie een ontspannende lunch aan op Neercanne.

In de museale presentatie is een drietal flatscreens opgenomen die talloze mogelijkheden bieden voor het tonen van beeld- en geluidsmateriaal. Het technisch-creatieve deel van het project rustte op de vertrouwde schouders van AV&F. Samen met meubelmaker en -stoffeerder Kaanen voegt mijn atelier op een later moment een speciaal gemaakt ameublement toe. De tafel en de acht fauteuils heb ik zodanig ontworpen dat ze aansluiten bij de constructief-geometrische wereld van het achtkantige gebouwtje en een visuele eenheid vormen met de wandpresentatie.

In de tafel wordt het object Oculus Altus est Magnus ingepast, een gedetailleerde reconstructie van Neercanne in 1715 die ik in 1998 vervaardigde. Na de onthulling door de toenmalige Maastrichtse burgemeester Houben stond de maquette jarenlang bij de receptie van het Château.

De foto's geven o.a. een beeld van de ontwerpschetsen voor het ameublement, het vervaardigen van de wandobjecten, en de officiële opening van de Gulden op 21 mei 2012. Met dank aan Coen van der Gugten voor de meeste foto's. Voor meer over lunch- en diner in de Gulden zie deze webpagina:  http://www.chateauhotels.nl/default.aspx?id=709&taal=nl&sc=5

Geniï loci

De KunstTour in Maastricht gebruik ik meestal als aanleiding om nieuw, experimenteel werk te maken en dat te tonen in ons HuismethetHandje. Dit jaar speelt KunstTour zich af rond het thema 'Genius Loci', de 'geest van de plek'. Het HuismethetHandje zit vol met deze spreekwoordelijke geesten. Sommige zijn oudheidkundig van aard, andere bestaan uit installatiekunst.
De meeste werken maakte ik in de jaren 2000-2001, de periode dat het HuismethetHandje zijn restauratie onderging. Eén van die werken is 'Watergang'. Het is een lichtwerk dat al een aantal jaren een zieltogend bestaan leidde. Veel lichtpuntjes werkten niet meer en waren ook niet te vervangen door de achterhaalde techniek. Watergang is nu eindelijk hersteld met hedendaagse LED-techniek en straalt als nooit tevoren.
Niet alleen Watergang is hernieuwd ter gelegenheid van KunstTour 2012, ook de panelen waarmee ik de sluiting van aardewerkfabriek Sphinx in 2007 markeerde zijn na vijf jaar omzwervingen op stoffige zolders en vochtige kelders weer teruggekeerd op hun oorspronkelijke plaats: de gevel van het HuismethetHandje.

KunstTour 2012 in het HuismethetHandje. 26-28 mei 2012, 13.00 tot 17.00 uur. Voor meer:
www.kunsttour.com of www.huismethethandje.blogspot.com.

Helden!

Open Monumentendagen, Erfgoeddagen, Cultuurnachten en Museumweekeinden zijn een uitstekende gelegenheid een kritische noot te zetten bij de omgang met cultuurhistorie. Dergelijke, wat gekunstelde evenementen zijn door de meeste organisatoren bedoeld om vooral in juichende tonen over cultuur te praten. Het is daarom goed dat er ook kritische geesten bestaan die vraagtekens durven te zetten bij de wèrkelijke omgang met cultureel erfgoed. Zonder cynisch te worden.
Ook in de Belgische stad Lier bestaan zulke geesten. Ze wonen en werken in een huis dat uitkijkt op een voormalig kazerneterrein. Veel van de karakteristieke, prachtig gepatineerde kazernegebouwen zullen de komende jaren verdwijnen. Reden genoeg om vraagtekens te zetten. Vraagtekens die gezet worden door middel van een tentoonstelling over de wereld binnen de kazernemuren. Omdat de omgang met cultureel erfgoed niet beperkt blijft tot een oude kazerne, een kleine stad, een provincie of een land vormt mijn tekeningenreeks 'l'Histoire' een parallelle expositie.
De vijf portretten van insectenkarakters die door de menselijke vooruitgang werden verjaagd laten er in Lier het hunne van merken:

l'Histoire: Vanités
l'Histoire: Écritures
l'Histoire: Hontes
l'Histoire: Exhumations
l'Histoire: Progrès

 (verwaandheden, schande (in taalkundig verzonnen meervoud), (ambtelijke) stukken, lijkopgravingen (figuurlijk), vooruitgang (in meervoud)

De tentoonstelling loopt in de weekeinden, van 22 april tot en met 6 mei 2012, en vindt plaats bij 'LOOKSTRAAT 14'. Het adres is, hoe kan het anders, Lookstraat 14 in Lier. En dat ligt vlakbij Antwerpen. Meer informatie: http://www.erfgoeddag.be/2012/index_content.cfm?action=detail&inst=3616

Op de foto's: het drieluik 'l'Histoire: Vanités', en een tweetal details uit het tweeluik 'l'Histoire: Exhumantions'.

Les Feux des Cimentements

De gevels van monumentale gebouwen worden 's avonds vaak verlicht. Aangestraald, heet dat in architecten- en ambtelijke kringen. Dat aanstralen gebeurt meestal met behulp van gasontladingslampen die hun bekende oranje licht in grote hoeveelheden de hemel in werpen. Een deel van die stortvloed komt inderdaad terecht op het gebouw. De rest veroorzaakt lichtvervuiling.

De laatste jaren is er een kentering zichtbaar in de manier waarop monumenten in de avonduren zichtbaar worden gemaakt. Lichtpunten worden wat kleiner en steeds vaker in de gevels zelf aangebracht. Zoals vaak liep de Franse cultuurwereld daarin voorop. Al in 1989 werd het Louvre in Parijs voorzien van verlichting die de rijke architecturale detaillering van het reusachtige museum op fijnzinnige wijze onderstreepte. Duizenden kleine lichtpunten leggen er overwogen accenten op de frontons, lijsten en ornamenten.

Aarzelend komen er ook in Maatricht meer afgewogen verlichtingsideeën tot uitvoering. Het stadhuis op de Markt of het Gouvernement aan de Maas zijn daarvan voorbeelden. Het blijven echter projecten met een sterk 'architecterig' karakter. Een theatraal-dramatische kant ontbreekt. Verhalende diepgang, zoals te beleven valt bij het Louvre, het Maison de la Magie in Blois, de Luikse Maasbruggen of de voet van gerenoveerde flatgebouwen in dezelfde stad, is er bijna niet bij of slechts flinterdun van inhoud. De doodse en lege indruk die het Maastrichtse stadhuis en het Gouvernement 's avonds maken wordt dan ook niet door de  nieuwe verlichting doorbroken. Het licht komt niet van binnenuit, zowel in gevoelsmatig als in daadwerkelijk opzicht. De verlichting blijft daardoor spreekwoordelijk behang met een leuk motiefje waarachter zich de leegte van een verlaten gebouw vergeefs probeert te verschuilen.

Voor een aantal lokaties in Maastricht ontwierp ik de afgelopen jaren verhalende lichtwerken van tijdelijke aard. In 2004 realiseerde mijn atelier het tweeluik 'l'Image' op Helpoort en fort Sint Pieter, de gevel van het HuismethetHandje vormde de basis voor een verlichtend cartoonwerk over het bezoek van de Amerikaanse president aan Limburg, en op de Sint Servaasbasiliek verscheen in 2009 een voorzichtig werk dat de middeleeuwse reliekenverering eigentijds leven in blies. Een permanent werk waar de eerste schetsen inmiddels voor zijn gemaakt is het lichtplan voor de buitenruimte van het nieuwe bezoekersontvangstruimte Kazematten in het Waldeckpark.

Veel concreter is het werk Les Feux des Cimentements. Onder deze titel voorzie ik in opdracht van BOEi het Ainsi-cultuurhuis in Maastricht van een voorzichtig lichtwerk. Het wordt een werk dat de bijzondere industriële architectuurgeschiedenis en bouwhistorie van het voormalige verpakkingsgebouw zal belichten met behulp van het industriële karakter van monochromatisch* geel natriumlicht. Het wordt een volautomatisch werkende installatie die elke avond te zien zal zijn. De uitvoering neemt een aantal maanden in beslag omdat het enorme gebouw met zijn gecompiceerde installaties en vele gebruikers geen eenvoudige lokatie vormt.

*Monochromatisch licht is licht van één kleur, één enkele golflengte. De lagedruk natriumlampen (SOX) die voor Les Feux de Cimentements gebruikt worden zijn vooral bekend als verlichtingsbron voor het Belgische snelwegennet.

De afbeeldingen laten de definitieve ontwerpschets zien van Les Feux des Cimentements.